Ke makaʻala nei ka ʻAha Nui Kālā o ka mokuʻāina, ʻaʻole lākou e hoʻololi nui ana i ka wānana hōʻuluʻulu ʻauhau no nā makahiki e hiki mai ana. 

Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Ākea Kahikina. Click here to read this article in English.

I ulu ka hoi i mau moʻolelo hou aku i like me kēia, e kau inoa ma ka Morning Beat, kā mākou leka nūhou manuahi i kēlā, kēia lā nāna e kūkala i ka nūhou o Hawaiʻi. 

ʻO ka pānela loea nona ke kuleana ʻo ka wānana ʻana i ko Hawaiʻi hōʻuluʻulu ʻauhau mokuʻāina i kēlā, kēia makahiki, ua huikau ia pānela i nā hanana i hana ʻia aku nei ma Wakinekona, D.C.

Ka Ulana Pilina Badge Olelo Hawaii
‘Ka Ulana Pilina’ is an ongoing collection of news articles and opinion pieces written in the Hawaiian language to better connect with our Indigenous readers, identify underreported stories and improve our engagement with an underserved community.

Na ka ʻAha Nui Kālā o ka mokuʻāina i hana i mau hoʻololi iki wale nō ma ka Pōʻakolu ma kāna wānana hou aku nei no ka hōʻuluʻulu ʻauhau waihona nui o ka mokuʻāina no nā makahiki ʻeono e hiki mai ana, me ka nūnēnūnē nui ʻana o nā lālā pānela i ka hopena o nā ʻauhau kākomo, ka haunaele ma ka mākeke kea hoʻopukapuka, a i ʻole ke kelekule ʻauhau ma luna o ko Hawaiʻi hoʻokele waiwai. 

“ʻO ka noʻonoʻo wale ʻana i ko kākou hoʻopilikia ʻia me ka hoʻopilikia ʻia ʻole ʻana e ka haunaele e holo nei, ʻaʻohe o mākou ʻike paʻa i pili i kēia mau hopena,” wahi a Carl Bonham, he noiʻi hoʻokele waiwai ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. “He ʻike palupalu ka mea i loaʻa.”

ʻO nā hōʻuluʻulu ʻauhau mokuʻāina o kēia makahiki kālā, ke holo nei he 7.2% i mua o ko kēlā makahiki aku nei me ka ʻole o kahi hōʻailona no ke emi nui kālā ʻana, akā, hopohopo ka ʻAha Nui Kālā i nā kulekele a ka papa luna hoʻokele na Trump a me ko lākou hopena ma luna o Hawaiʻi. 

ʻO Bonham ka luna hoʻokō o ka University of Hawaiʻi Research Organization, ka i wānana aku nei i ke kāpae ʻoihana ʻana a ka papa luna hoʻokele na Pelekikena Trump he 2,000 limahana pekelala ma Hawaiʻi. 

Ua hōʻike mai ka hōʻike, ʻo kēia hoʻokahuli pekelala, e laʻa ke kāpae ʻoihana ʻana, nāna nō “e hoʻopilikia i ko Hawaiʻi hoʻokele waiwai me he au nele lā no nā makahiki e hiki mai ana.”

“A laila, i hoʻokahi pule ma hope pono aku, ua hoʻokū kekahi luna hoʻokolokolo pekelala i ka hapanui o ua mau kāpae ʻoihana ala,” wahi a Bonham i haʻi aku ai i nā hoa lālā o ka ʻaha ma ka Pōʻakolu. “ʻĀnō, ʻo kekahi o ia mau kāpae ʻana, ke hana ʻia nei nō naʻe, i koʻu manaʻo, akā, ʻaʻohe o mākou ʻike paʻa.”

Nūnēnūnē ʻo Bonham i ka hoʻopilikia ʻana o nā ʻauhau hou no ka hao me ka lāʻau e kākomo ʻia ana i ke kūkulu hale ʻana ma ʻaneʻi nei — kahi kīpuka ʻoluʻolu ma ko Hawaiʻi hoʻokele waiwai — akā “ʻaʻohe ʻike lihi o haʻi i ke ʻano e hoʻokino ana nā ʻauhau kākomo. Loli mau i kēlā, kēia hola o kēlā, kēia lā.”

Ua wānana ʻo ia, he pilikia ka ʻauhau kākomo ma ko ʻAmelika hoʻokele waiwai “inā hoʻokō ʻia e like me ke hoʻolālā ʻia, akā, ʻaʻole mōakāka ia iā haʻi.” Hiki hoʻi i ka ʻauhau kākomo ke hōʻeha i ka mākeke kea hoʻopukapuka, wahi āna, inā e nui ana ia ʻauhau ma luna o ka i wānana ʻia, a i ʻole, e hoʻokō ʻia ana ia ʻauhau no kekahi wā lōʻihi. 

ʻO Kristi Maynard, ka hope luna noho o ka ʻAha, ua nūnēnūnē ʻo ia i ka hoʻēmi ʻia ʻana o ka waiwai o ko ʻAmelika kānaka kūʻai mai, a ʻo ko lākou makemake ʻole akula nō ia e huakaʻi leʻaleʻa. Eia naʻe, ʻaʻohe hōʻailona mōakāka no ka hoʻolohi ʻia ʻana o ka hoʻokele waiwai. 

ʻO ia hoʻi, wahi a Kurt Kawafuchi, ka luna noho o ka ʻAha, ʻo ka makahiki kālā e hoʻomaka ana ma ka lā 1 o Iulai, “he makahiki paʻa ʻole nō paha ia.”

Hālāwai ka ʻaha i mau manawa ma kēlā me kēia makahiki no ke kūkākūkā ʻana i ka hoʻokele waiwai o ka mokuʻāina a me ka wānana ʻana i ka hōʻuluʻulu ʻauhau no nā makahiki e hiki mai ana. ʻO kēlā mau wānana ke kahua o nā moʻohelu kālā e hoʻāpono ʻia e nā mea kau kānāwai i kēlā me kēia makahiki. 

Ua koho pāloka ka ʻaha me ka lōkahi ma ka Pōʻakolu e hoʻēmi i ka wānana hōʻuluʻulu ʻauhau waihona nui no kēia makahiki kālā mai 6.4% a i 5%, no ka mea, ʻaʻole e hōʻea ana i Hawaiʻi ka hopena ʻino o nā hanana e holo nei ma Wakinekona a hiki i kēia makahiki aʻe. 

Ma muli o kēia wānana hou, e hoʻēmi ʻia ana ka nui kālā no ka mokuʻāina he $14o miliona no kēia makahiki, he mea i wānana ʻole ʻia e nā mea kau kānāwai ma o kēlā wānana aku nei a ka ʻaha i Ianuali. 

Eia naʻe, ʻaʻole nō ia he pilikia nui no ka ʻAhaʻōlelo, ʻoiai, ua hōʻuluʻulu ʻē ka mokuʻāina i $300 miliona a ʻoi ma o nā ʻauhau waiwai hoʻoilina i mahuʻi ʻole ʻia i kēlā kau hāʻulelau aku nei. Ke holo pono nei ka waihona nui o ka mokuʻāina no ka loaʻa ʻana he $10.1 biliona ma o nā ʻauhau i kēia makahiki kālā, he nui i ʻike mua ʻole ʻia. 

I ka nānā ʻana i ka makahiki kālā e hoʻomaka ana ma ka lā 1 o Iulai, ua hoʻēmi iho ka ʻaha i kāna wānana hōʻuluʻulu ʻauhau no ia makahiki he $200 miliona mai ka wānana i wānana ʻia e ka ʻaha ma Ianuali. ʻO ia hoʻi, he $9.82 biliona ka waiwai o ka hōʻuluʻulu ʻauhau waihona nui o ka mokuʻāina. 

Ua waiho ka ʻaha i ka wānana ʻauhau ʻana no nā makahiki ʻelima e hiki mai ana, no ka mea, ua hoʻokumu ʻē ʻia ua mau wānana nei ma Ianuali ma luna o ka ulu lohi ʻana o ka hoʻokele waiwai ma kēlā mau makahiki e hiki mai ana. 

“Ma ko mākou hālāwai hou ʻana, lana ka manaʻo, e mōakāka ana nō ka ʻike,” wahi a Wendell Lee, he lālā ʻaha. 

He hoʻoponopono: Ua kākau hewa ʻia ma ke kā mua o kēia ʻatikala i pili i ka hoʻēmi ʻia ʻana o ka hōʻuluʻulu ʻauhau no ka makahiki kālā e hoʻomaka ana ma ka lā 1 o Iulai. ʻO ka hōʻemi i wānana ʻia no ka hōʻuluʻulu ʻauhau no ua makahiki nei, he $200 miliona ia, ʻaʻole nō naʻe he $75 miliona.

What stories will you help make possible?

Civil Beat’s reporting has helped paint a more complete picture of Hawaiʻi with stories that you won’t find anywhere else.

Your donation today will ensure that our newsroom has the resources to provide you with thorough, unbiased reporting on the issues that matter most to Hawaiʻi.

Give now. We can’t do this without you.

About the Author