Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Kamalani Johnson. Click here to read this article in English.

E hiki paha ke loaʻa he luna hoʻokele hoʻokō hou i ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi ma ka pau ʻana o ʻOkakopa. Ua ʻāpono ko ke keʻena Papa Kahu Waiwai i ka hoʻomaka ʻana o ka ʻimi ʻana e hai kauʻāina i ka Poʻahā.

E hoʻomaka ana ka ʻimi ʻana i waena o kahi hihia kānāwai mai ka Luna Hoʻokele Hoʻokō o ke keʻena ʻo Stacy Ferreira, ka mea e ʻōlelo nei, ua hoʻopaʻi pānaʻi nā kahu waiwai iā ia i ka wā a lākou i hoʻonoho ai iā ia ma ka hoʻomaha me ka uku ʻia i kēlā makahiki aku nei. ʻO ka pololei, ua pau kā Ferreira ʻaelike i ʻOkakopa a ʻaʻohe ala e hoʻolōʻihi maʻamau ʻia ai.

Civil Beat stories ma ka ʻōlelo Hawaiʻi

‘Ka Ulana Pilina’ is an ongoing collection of news articles and opinion pieces written in the Hawaiian language to better connect with our Indigenous readers, identify underreported stories and improve our engagement with an underserved community.

Read More

Ua koho pāloka nā kahu waiwai he 5-4 ma luna o nā ʻaoʻao koho maʻamau no ka ʻāpono i ka ʻimi ʻana e hai he luna hoʻokele hoʻokō hou. Ke kū a kākoʻo nei nā kahu waiwai i kūʻē i ka ʻimi ʻana e hai ma ko Ferreira ma ka hihia.

Ua haʻi ʻo Rozelle Agag, ko ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi loio hoa hoʻokō, i nā kahu waiwai, he koʻikoʻi ka lele ʻana i kēia manawa ʻoiai e pau ana kā Ferreira ʻaelike i loko o ka ʻekolu mahina.

“Pehea lā ka hana o loko o ka hale, he kuleana nō i ka papa ma ka hōʻoia i ka hoʻokele kūpono ʻia o kēia keʻena,” wahi āna i ʻōlelo ai. “ʻAʻohe hihia kānāwai ma ka hoʻomau ʻana penei.”

Ua hai ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi iā Kumabe HR no ka hoʻoholomua i ke kiʻina hai hoʻokō, a ka papa i ʻāpono ai he moʻohelu ma ke $70,000. Ua mālama ʻo Kumabe i ke kiʻina hai i ka makahiki 2023 a hua ai ko Ferreira hai ʻia ʻana.

Wānana ʻia he ʻelima pule ka lōʻihi o ka wā ʻohi moho, a ma hope mai ko Kumabe hoʻohāiki ʻana i ka papa moho i nā moho kūpono loa a he ʻelima, wahi a ka mea nāna ka hui ʻo Marie Kumabe.

ʻO ka mākaukau pili kālā, alakaʻi, a hana pū kekahi o nā mākau a ka hui hai e nānā nei. He noʻonoʻo pū ʻia nā manaʻo o nā ʻōhua, a ua hāpai ʻo Kumabe i ka hoʻokaʻawale ʻana i ka pule o ka lā 12 o ʻOkakopa i wā e hāpai manaʻo ai nā ʻōhua o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi no ke kiʻina hai a no ka launa ʻana paha me nā hoa ma kahi ākea aʻe.

E hōʻoia ʻia ka moʻolelo hana hewa o nā moho a pēlā pū nā waihona kūlelepaho “e hōʻoia ai i ka loaʻa ʻole o nā hana kūpono ʻole,” wahi a Kumabe i ka papa.

Ma ka papa manawa hoʻokō i ʻāpono ʻia, e hoʻokaʻina hoʻomakakoho ka papa i nā moho me ke koho pū i ka luna hoʻokele hou ma ka hālāwai o ka lā 22 o ʻOkakopa.

Ua hāpai ke kahu waiwai ʻo Carmen Hulu Lindsey, ʻo ia ka luna hoʻomalu o ke kiʻina hai hoʻokō hope akula, e hoʻomanawanui a pau kā Ferreira ʻaelike, no ka mea, manaʻo ʻo ia e pā paha ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi ma ka hihia Ferreira i ka lele ʻana i kēia manawa. Ua koho ʻo Lindsey ma hope mai e kūʻē i ka hoʻomaka i ke kiʻina hai.

ʻO Summer Sylva ko ke keʻena luna hoʻokele hoʻokō kūmanawa mai kēlā Kepakemapa aku nei. Ua hāpai kekahi mau kahu waiwai no ka hiki paha iā ia ke hoʻomau ma ia kūlana i ka papa e hoʻoholomua ana i ka hihia kānāwai. Ua ʻōlelo nō naʻe ka Luna Hoʻomalu Papa Kahu Waiwai ʻo Kai Kahele no kona makemake i ka manaʻo paʻa kānalua ʻole ma ke kūlana luna hoʻokele hoʻokō.

“E pono ana au e hoʻomākaukau no ka lā e kāhea ʻia ai au a ʻōlelo mai ʻo ia ala, ‘He kūlana hou koʻu i kahi ʻē,’” i ʻōlelo ai ʻo Kahele.

Ua kūʻē kekahi mau kahu waiwai i ka manaʻo ʻo ka pā a ʻeha ʻana o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi ma ka hihia kānāwai i ka hoʻoholomua i ke kiʻina e hai. Ua ʻōlelo ka Hope Luna Hoʻomalu ʻo Keoni Souza, ua “hiki” iā Ferreira “ke noi” i ke kūlana luna hoʻokele hoʻokō.

I loko nō o ka hiki ʻole ke hoʻomau maʻamau ʻole ʻia kā Ferreira ʻaelike a ma ʻō aku o ka lā 31 o ʻOkakopa, aia ma loko o laila he ʻōlelo e ʻae ana i ka papa e hoʻomau i ka ʻaelike ma ke koho pāloka ma ka nui. ʻAʻole nō paha ia e hua mai ma ka ʻoiaʻiʻo o nā lālā kahu waiwai e paʻa nei ka papa.

Ua hoʻouna ʻia he noi hāpai manaʻo i ko Ferreira kime loio, ʻaʻohe nō naʻe pane ʻana mai i loaʻa mai.

Ua māwae a kaʻawale maila ka manaʻo o nā lālā kahu waiwai i ka hihia kānāwai ma hope o ka hoʻokomo ʻana o nā lālā kahu waiwai kūʻē he palapala kū i ke kānāwai i kā Ferreira hihia kānāwai e kākoʻo ana i ka hoʻopiʻi no ka hoʻopaʻi pānaʻi a ka luna hoʻokele kākoʻo i hāpai ai. Ke ʻōlelo nei kekahi hapa o ka papa, a helu ʻia ai ʻo Kahele, ʻaʻohe kuleana o ia mau lālā kahu waiwai ma ka hana ʻana pēlā.

Ua noi ʻia he luna kānāwai e lapaʻau i ia mau hihia kānāwai a me kekahi mau mea hou aku o ia hihia ma kahi hālāwai hoʻolohe o ka lā 6 o ʻAukake.

Aia ke kiʻina e hai ma waena o kahi kau koho pāloka no ka ʻelima o nā lālā kahu waiwai o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi e kū nei. Aia ka ʻekolu lālā kahu waiwai i kū ma ko Kahele ʻaoʻao — ʻo Brickwood Galuteria, John Waiheʻe, a me Souza — ma nā heihei nona nā moho he nui no ka ʻeono noho e holomua ana i ke keʻehina koho pāloka nui aʻe.

Holomua maʻamau ka ʻelua lālā kahu waiwai ma ka ʻaoʻao kūʻē — ʻo Lindsey a me Kalei Akaka — i ke keʻehina koho pāloka nui aʻe, e hālāwai nō naʻe lāua me ka hoʻokūkū paʻahana aʻe i ia wā.