Noa ka ʻelima noho o ka Papa Kahu Waiwai no ke koho pāloka ʻana i kēia makahiki.

Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Kamalani Johnson. Click here to read this article in English.

Ua lawa nā pāloka i loaʻa i ka ʻekolu lālā papa kahu waiwai hoʻomau o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi e holomua ai i ka wā koho pāloka nui.

Inā holo nā hopena, e hoʻokūkū nā moho hoʻomau ʻo Brickwood Galuteria, Keoni Souza, a me John Waiheʻe IV me Ikaika Anderson, Adrian Kealii Akina, a me Kanekoa Crabbe no ka mālama i ko lākou mau noho ma ka papa o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi. Noa ka ʻekolu noho ākea ma ka hoʻokūkū o kēia makahiki.

Ua holomua nā moho nui ʻeono i loaʻa iā lākou nā pāloka he nui loa no nā noho ākea no ka mea, ʻaʻole i loaʻa he 50% a ʻoi o nā pāloka e eo piha ai ka lanakila i kekahi moho. E alakaʻi ana ʻo Galuteria me ka 15.1% o nā pāloka a ma hope mai ʻo Waiheʻe (14.3%), Anderson (11.9%), Souza (11.7%), Akina (8.9%) a me Crabbe (6.1%).

Office of Hawaiʻian Affairs Board of Trustees Vice-Chair Keoni Souza is introduced before Honolulu Mayor Rick Blangiardi’s State of City Wednesday, March 18, 2026, in Honolulu. (Kevin Fujii/Civil Beat/2026)
ʻO Keoni Souza, ma ke kiʻi i Malaki, kekahi o nā moho lālā kahu waiwai hoʻomau e holomua ana i ka wā koho pāloka nui. (Kevin Fujii/Civil Beat/2026)

Aia pū he ʻelua hou aku hoʻokūkū no nā noho Keʻena Kuleana Hawaiʻi e kū ʻelele ana no Oʻahu a me Maui no ka Wā Koho Pāloka Nui. Ua holomua maʻamau ka Lālā Papa Kahu Waiwai Kalei Akaka a me kona hoa hoʻokūkū ʻo Hinaleimoana Wong Kalu no Oʻahu, a me ka Lālā Papa Kahu Waiwai Carmen Hulu Lindsey a me kona hoa hoʻokūkū ʻo Keʻeaumoku Kapu no Maui ʻoiai, he ʻelua wale nō moho hoʻokūkū ma kēlā me kēia hoʻokūkū.

Aia ke ʻano e paʻa mai ai ka papa kahu waiwai no nā makahiki ʻelua e hiki mai ana i ka hopena o ia mau hoʻokūkū a he mea nui ma kēia wā koʻikoʻi o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi ma ka wā e ʻimi ana i ke kūkulu ma luna o ke 30 a ʻoi ʻeka ʻāina ma Kakaʻako a ma waena hoʻi o ke kūkākūkā i ka loaʻa mai paha o ke kālā ma ka ʻumi miliona a ʻoi kālā he uku ʻāina mai nā keʻena mokuʻāina e uku ʻia i ke keʻena.

E holo nā waiwai e loaʻa mai ia mau papahana no ka hoʻokō ʻana i ko ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi mākia ʻo ka hoʻokāʻoi i ke kūlana o nā Kānaka Maoli. Ma kona hoʻokumu ʻia i ka makahiki 1978 a me kona alakaʻi ʻia na kona Papa Kahu Waiwai, hoʻokele ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi he $600 a ʻoi miliona kālā ma ka waiwai kālā a ʻāina no ka pono o nā Kānaka Maoli.

He kenekoa mokuʻāina ʻo Galuteria ma mua i hāʻule ma kona holo moho ʻana i ka makahiki 2018 ma mua o ke eo ʻana o kona noho iā ia ma ka papa kahu waiwai o ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi i ka makahiki 2022. ʻO Waiheʻe kekahi o ko ka papa kahu waiwai mau lālā noho lōʻihi a ʻo ia ke keiki kāne a ke Kiaʻāina John Waiheʻe i noho mua akula. ʻO Souza ka hope luna hoʻomalu o ka papa kahu waiwai a ua koho pāloka ʻia i ka makahiki 2022. He ʻelele ʻaha kūlanakauhale o Honolulu ʻo Anderson ma mua a he moho no ke kūlana hope kiaʻāina. Ua noho ʻo Akina he kumu aʻo no ke 30 a ʻoi mau makahiki, wahi a kona kahuapaʻa. Ua hana ʻo Crabbe ma nā ʻano kūlana like ʻole e laʻa me ka noho polopeka kūmanawa, lima hana, kanaka uila, mahiʻai, a lawaiʻa, wahi a kona kahuapaʻa.

Ua hihia ka papa kahu waiwai ma nā mahina i hala iho nei no kahi hihia kānāwai me ka Luna Hoʻokele Hoʻokō ʻo Stacy Ferreira.

Ua huli ka manaʻo o kekahi māhele o nā lālā papa kahu waiwai he ʻehā ko lākou nui a kaʻawale mai ka manaʻo o ka papa kahu waiwai, ʻo ia hoʻi ʻo Akaka and Lindsey, a kākoʻo i nā kumu hoʻopiʻi a Ferreira i hāpai aʻe ai ma ka hihia e hoʻopiʻi ana no ka hoʻopaʻi kūpono ʻole ʻana o nā lālā papa kahu waiwai iā ia.

Aia nā Lālā Papa Kahu Waiwai ʻo Dan Ahuna, Galuteria, Waiheʻe, a me Souza ma ka māhele nui aʻe i alakaʻi ʻia e Kai Kahele. ʻO nā lālā hope ʻekolu nā lālā e paʻa ai ka ʻīkoi o ke kime alakaʻi o ka papa kahu waiwai a ʻo ia nā luna hoʻomalu o nā ʻano kōmike e hoʻomalu ana i ko ke keʻena ala hoʻokō i ka hoʻopaipai a me ka mālama a hoʻokele ʻia o ke kālā a me ka ʻāina.

ʻO ka manaʻo o ke kaʻawale ma ka ʻelima lālā ma kekahi ʻaoʻao a he ʻehā lālā ma kekahi ʻaoʻao, he mea ka hāʻule ʻana o kekahi lālā papa kahu waiwai hoʻomau ma kona hoʻokūkū e loli a pā loa ai paha ke ʻano e paʻa mai ai ka mana hoʻokele o ka papa kahu waiwai. Pēlā nō hoʻi i ka makahiki 2024 i ka wā i eo ai ka noho kaʻawale o Hawaiʻi mokupuni iā Kahele, he lunamakaʻāinana o ka ʻAhaʻōlelo Lāhui ma mua, a noho akula ma ko Lindsey wahi he luna hoʻomalu ma kāna hālāwai mua.

Hiki i nā mea koho pāloka a pau i kākau inoa ke koho pāloka ma nā hoʻokūkū Keʻena Kuleana Hawaiʻi ma muli o kekahi manaʻo hoʻoholo o ka ʻAha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i ka makahiki 2021 i pau ai ke koho pāloka wale ʻana nō o nā Kānaka Maoli no ke Keʻena Kuleana Hawaiʻi.

Help power essential news and information

As a local newsroom, Civil Beat has a unique public service role in times of need. Your support ensures that we can pivot when emergencies arise and get vital information out to everyone, from all communities.

Support timely and accurate breaking news stories as well as impactful coverage across the state. Donate today.

About the Author