Mau Ke Emi O Ka Heluna Haumāna O Hawaiʻi
Aia nā alakaʻi mokuʻāina ke ʻimi nei he ala e lapaʻau ʻia ai ka heluna haumāna o nā kula e emi nei i loko o ke emi o ka huinanui hānau o kēlā makahiki kēia makahiki a me ka haʻalele ʻana o nā haumāna i ka mokuʻāina.
Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Kamalani Johnson. Click here to read this article in English.
Ua emi hou ka heluna haumāna o nā kula o Hawaiʻi no ka makahiki ʻewalu moekahi i nā ʻelele kau kānāwai e hoʻolale ana i ke pani ʻia o nā kahua kula a me ka hoʻohui ʻia o nā papahana ma mua o ka pau ʻana o kēia makahiki pā anahulu, wahi a ka noiʻi iho nei mai ke keʻena hoʻonaʻauao o ka mokuʻāina.
ʻO kēia Hāʻulelau ka makamua o ke emi ʻana o ka heluna haumāna ma ke Keʻena Hoʻonaʻauao ma lalo o ka 150,000 i loko o kahi makahiki pā anahulu. Ua kākau inoa he 147,656 keiki ma nā kula aupuni i kēia makahiki, ʻaneʻane a he 2% ke emi mai kēlā Hāʻulelau aku nei.
Ma ka 10 makahiki aku nei, ʻaneʻane a he 170,000 haumāna i kākau inoa ma nā kula aupuni. Hoʻopili ke keʻena hoʻonaʻauao i ke emi o ka heluna haumāna i ke emi o ka heluna keiki hānau a me ka haʻalele ʻana o nā ʻohana i loaʻa nā keiki ʻōpiopio i ka mokuʻāina.
ʻOkoʻa naʻe nā loli heluna haumāna mai ʻō a ʻō o ka mokuʻāina, a he ulu nui kekahi mau kaiaulu ma nā makahiki i hala iho nei.
Ma Maui, ma ka 12% i ulu aʻe ai ke Kula Haʻahaʻa ʻo Kamaliʻi ma Kīhei, a piʻi aʻe ai kona heluna haumāna i ka 367 keiki mai ka 327. I kekahi mau mile mamao aku, ua piʻi pū ka heluna haumāna o ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Kūlanihākoʻi ma ka 8%, a piʻi aʻe ai kona nui haumāna i ka 600 i kēia Hāʻulelau.
Ua ʻike pū ʻia ka ulu ʻana o kekahi mau kula haʻahaʻa o Oʻahu i kēia makahiki, ʻo ia hoʻi ke Kula Haʻahaʻa o Waiʻanae i ulu ma ka 14%. Ma Kapolei, kahi e ‘āʻumeʻume ana kekahi mau kula me ka paʻa nui ʻana o nā hale o laila, ua ulu ka heluna haumāna o ke Kula Haʻahaʻa o Hoʻokele ma ka 11%.
Eia naʻe, ua emi ka heluna haumāna o ka ʻelua kula ma ka 100 a ʻoi haumāna: ma ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Farrington ma Kalihi a me DreamHouse ʻEwa Beach, he kula hoʻāmana e lawelawe ana i nā haumāna mai ka papa ʻeono i ka papa 12.
I loko nō o ke emi ʻana o ka heluna haumāna, ʻo ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Farrington ke kula nui loa ʻeono o ka mokuʻāina i kēia makahiki. ʻO ke Kula Kiʻekiʻe ʻo Campbell ma ʻEwa ke kula nui loa nona ka 2,800 a ʻoi haumāna.
Ua ʻike nā kula hoʻāmana i ka ulu i kēia makahiki, he ʻokoʻa hoʻi mai nā kula aupuni maʻamau. He 13,400 a ʻoi haumāna i kākau inoa ma nā kula hoʻāmana i kēia Hāʻulelau, he ulu liʻiliʻi mai ka 13,371 o kēlā makahiki aku nei. ʻO ka maʻamau, ʻoi aku ka ʻalu o nā kula hoʻāmana, hoʻolako ʻia o ke kālā mai ka mokuʻāina mai a he manuahi no nā ʻohana a pau, ma ke kūkulu papa haʻawina.
I loko nō o ke emi o ka heluna haumāna o ke keʻena hoʻonaʻauao o ka mokuʻāina, ʻaʻole i pani ka mokuʻāina i kekahi kula mai ka makahiki 2011 mai, i ka wā i pani ʻia ai ke Kula Haʻahaʻa ʻo Queen Lydia Liliʻuokalani ma Kaimukī. Aia nō naʻe nā ʻelele kau kānāwai ke hoʻolale nei i ke keʻena hoʻonaʻauao o ka mokuʻāina e lele i loko nō o ke kūʻē o ke kaiaulu i ke pani ʻia o nā kula i ka wā i hala.
Hoʻokumu ʻia ma lalo o ka Pila Hale 2344, i lilo he kānāwai i kēia kauwela, he komikina kūʻokoʻa nāna e nānā i nā hale kula a hāpai i nā papahana e hoʻohui ʻia a me nā kula e pani ʻia. E nānā ke komikina i nā kumuloli e laʻa nā lauana kākau inoa, nā mea e pono ai nā haumāna, nā lilo kahua kula, a me ke ʻano e pā ai nā kaiaulu i ia mau pani ʻana.
E mālama ke komikina i nā hālāwai hoʻolohe kaiaulu ma luna o nā manaʻo hāpai a e paʻi ʻia ia moʻolelo paʻa ma mua o ʻOkakopa 2028. E pono ke keʻena hoʻonaʻauao e hoʻokō i nā manaʻo hāpai o ke komikina ma mua o ka pau ʻana o ka makahiki pā anahulu.
