Huli Ka Nānā ʻAna O Nā Mea Hoʻopaipai Conservative I Ka Haʻawina Kālā Hele Kula Ola Kino No Nā Hawaiʻi
E hoʻopiʻi ana kahi hihia hou i hoʻokomo ʻia na kahi hui kū i ka ʻauhau ʻole hoʻopaipai kānāwai, he ʻaʻe kumukānāwai kahi papahana haʻawina kālā he 35 makahiki ka lōʻihi o kona holo ʻana, e ʻimi ana e kākoʻo i nā kauka Hawaiʻi ma ka pae ʻāina.
E hoʻopiʻi ana kahi hihia hou i hoʻokomo ʻia na kahi hui kū i ka ʻauhau ʻole hoʻopaipai kānāwai, he ʻaʻe kumukānāwai kahi papahana haʻawina kālā he 35 makahiki ka lōʻihi o kona holo ʻana, e ʻimi ana e kākoʻo i nā kauka Hawaiʻi ma ka pae ʻāina.
Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Kamalani Johnson. Click here to read this article in English.
Ua huli ka nānā ʻana o kahi mau mea hoʻopaipai conservative kauʻāina—nona ka mākia ʻo ka “hōʻike ākea ʻana i ka pāʻewaʻewa politika a hoʻokae ma ka hoʻonaʻauao ola kino a kula kauka”—i kahi papahana pekelala he mau anahulu pā makahiki ka lōʻihi o kona holo ʻana, i hoʻomohala ʻia no ka hoʻonoho ʻana i nā kauka a kahu maʻi Hawaiʻi no ka hana ʻana ma ko Hawaiʻi mau kaiaulu i lawa ʻole kona lawelawe ʻia.
Ua hoʻokomo kahi hui hoʻopaipai, ʻo Do No Harm, i kahi hihia pekelala i kēlā pule aku nei e hoʻopiʻi ana i ke Keʻena Ola Kino a Lawelawe Kanaka o ʻAmelika Hui Pū ʻIa no ke kū ʻole o kona Papahana Haʻawina Kālā Hele Kula Ola Kino No Nā Hawaiʻi i ke kumukānāwai no kona hoʻokae ʻana ma luna o ka lāhui a koko.
I waena o ka poʻe hoʻopiʻi no ka ʻeha he haumāna kahu maʻi ʻilikea e ʻōlelo ana, ua pāpā ʻia kona noi ʻana i ka haʻawina kālā ʻoiai, ʻaʻole ʻo ia he Hawaiʻi.

ʻO kēia hihia ka lele hope ʻana ma luna o nā papahana Hawaiʻi a e hahai ana nō hoʻi he hoʻopiʻi ʻano like i hoʻokomo ʻia i kēlā makahiki aku nei e ʻaʻa ana i ko Nā Kula ʻo Kamehameha kulekele ʻae haumāna. Ua hoʻokomo ʻia ia hoʻopiʻi na Students for Fair Admissions, he hui hoʻopaipai conservative i hoʻohuli i ka manaʻo o ka ʻAha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe he kū ʻole i ke kumukānāwai ka affirmative action ma ka ʻae haumāna kulanui.
I loko o ka ʻokoʻa i ka hoʻopiʻi ʻana e lele ana ma luna o ka Papahana Haʻawina Kālā Hele Kula Ola Kino No Nā Hawaiʻi, hōʻike nā palapala ʻauhau hope iho nei a Do No Harm o ka makahiki 2024 i ka noho ʻana o ka lālā hoʻokumu o Students for Fair Admissions, ʻo Edward Blum, ma kona papa alakaʻi.
Ua hōʻole ʻo Blum i ka hōʻike manaʻo no ka hoʻopiʻi ʻana me ka paneʻe pū i nā nīnau iā Do No Harm i pane ʻole i ke noi nīnauele a Civil Beat.
Ua hoʻokumu ʻia ka Papahana Haʻawina Kālā Hele Kula Ola Kino No Nā Hawaiʻi na ka ʻAhaʻōlelo Lāhui ma lalo o ke Kānāwai Ola Kino Hawaiʻi o ka makahiki 1988 ma hope o ka puka ʻana o ka noiʻi e hōʻike ana i ka maʻi hou aʻe o nā Hawaiʻi a pēlā i ke emi mai o ke kūlana o ka noʻonoʻo ʻana ke hoʻohālike me nā hoa like, e laʻa ka maʻi puʻuwai, ka maʻi mimi kō, ka maʻi ʻaʻai, ka hala ʻana nā pēpē, a me ka pepehi ʻana o kekahi iā ia iho.
Mai kona wā i hoʻokumu mua ʻia ai, na ua papahana nei i hoʻolako i ke kākoʻo kālā i ka 320 a ʻoi Hawaiʻi ma ka hoʻohiki ʻana e hana he ʻelua i ka ʻehā makahiki ma ka lawelawe i nā kaiaulu kuaʻāina, a he Hawaiʻi ka hapa nui nō hoʻi o ia mau kaiaulu.
I ka lā ma hope o ka hoʻokomo ʻia o ka hoʻopiʻi, ua hoʻopuka ʻo Papa Ola Lōkahi, ka hui kū i ka ʻauhau ʻole e hoʻokele ana i ka papahana haʻawina kālā, he palapala kūkala ma kona kahuapaʻa e ʻōlelo ana no kona “kūpaʻa i ke alo o ka ʻaʻa ʻia.” Wahi a ua hui kū i ka ʻauhau ʻole nei, ʻo ke kumu o ka papahana ka hoʻonui ʻana i ka nui limahana lawelawe ola kino Hawaiʻi ma ka pae ʻāina e hiki ana ke lawelawe “ma ke kūlana kiʻekiʻe i kū pū i nā hana kuʻuna” i nā Hawaiʻi.
“He hoʻokuli nā hana e ʻimi ana i ka wāwahi i nā papahana o kēia ʻano i ka moʻolelo a me ka pono e hōʻoia mau i ke ala e hiki ai ke kākoʻo ʻia ke ola kino o ka poʻe mai ʻō a ʻō o Hawaiʻi,” i kākau ai ʻo Sheri-Ann Daniels, ka Luna Hoʻokele Hoʻokō o Papa Ola Lōkahi. “ʻO kēia mau ʻimi naʻauao ka hanauna hou o ka poʻe lapaʻau no ko kākou mau kaiaulu, he mea e hāpai ana i ke ola kino o ka poʻe a pau.”
Ma kahi nīnauele me Civil Beat, ua ʻōlelo ʻo Daniels ʻaʻole wale nō pili ka lawelawe ʻana o nā Hawaiʻi i ke ola kino o nā Hawaiʻi ʻē aʻe i ka loaʻa. He pili i ka hilinaʻi, ka ʻoiaʻiʻo, a me ka ʻike ʻoiaʻiʻo ʻia.
“He mea nui ia, ke ʻike ʻoe he kumu hoʻohālike nou iho ma ka nānā aku i ke kanaka e komo ana i ka ʻaʻahu keʻokeʻo, a i ʻole paha, kou hoa kamaʻilio ma ka hālāwai aʻoaʻo,” wahi āna i ʻōlelo ai.
Aia ke ʻaʻa ʻia nei ia mau manaʻo hoʻokele ma ka ʻaha hoʻokolokolo. ʻAʻole i hoʻopiʻi ʻia kona hui, akā, ua hoʻopiʻi ʻia ke aupuni pekelala, kekahi mea e waiho ana i ka hopena o ka papahana i ka poho lima o kahi aupuni Trump i ahuwale ka makemake e wāwahi i nā mea e ʻimi ana i ka hāpai i ka ʻokoʻa, ka lawelawe kūpono, a me ka helu ʻana i ka nui kānaka e hiki. Ua ʻōlelo ʻo Daniels, ʻaʻole nō nui kona manaʻo i ka paio ikaika loa ʻana o ko Wakinekona.
“ʻAʻohe oʻu manaʻo nui i ko lākou ʻimi ʻana e hoʻopakele iā kākou,” i ʻōlelo ai ʻo Daniels. “No laila, e pono ana kākou e hoʻopakele iā kākou iho a e ʻoiaʻiʻo i ka manaʻo o kēlā.”
ʻAʻole ʻO Ka Lāhui ‘Kūpono’
Ua lele ‘o Do No Harm ma luna o nā papahana ola kino mai ʻō a ʻō o ʻAmelika Hui Pū ʻIa e hoʻopiʻi ana no ka hoʻokae ma nā ʻano like ʻole. He alakaʻi pū ma nā paʻu mokuʻāina ʻana e pāpā i ka lapaʻau hōʻoia kāne a wahine ʻana no nā ʻōpio hoʻokāne a hoʻowahine paha.
Mai Malaki mai, ua hoʻokomo ʻo Do No Harm i nā kumu hoʻopiʻi no ko Kaiser Permanente hoʻokele ʻana he kikowaena olakino Pāʻele ma Portland, ʻOlekona, a iā Texas Tech University no ka hoʻomakakoho ʻana i nā kauka hoʻomākaukau ʻia i kahi ʻē ma luna o nā kauka hoʻomākaukau ʻia ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa no kahi papahana hoʻomākaukau kauka.
I kēia pule nō, ua kāhea ʻia ka IRS e noiʻi i ka American Medical Association no ka hoʻokele ʻana he papahana haʻawina kālā e hoʻomakakoho ana i nā lāhui like ʻole, a helu ʻia kekahi e koi ana i ka loaʻa o ka “lāhui ʻEulopa ʻĀkau” i nā mea e noi ana.

Ma kāna hihia e ʻaʻa ana i ka Papahana Haʻawina Kālā Hele Kula Ola Kino No Nā Hawaiʻi, e hāpai ana ʻo Do No Harm no ke kū ʻole o ka papahana i ke kumukānāwai no ka hoʻomakakoho lāhui. Nānā ponoʻī ke kumu hoʻopiʻi i ko ka papahana manaʻo no ia mea he Hawaiʻi a me ka nānā ʻole ʻia o ka nui koko.
“Hoʻomakakoho ka papahana i ka lāhui ‘kūpono’ no ka manaʻo e ʻoi aku ka hiki ke lawelawe pono aku, a i ʻole ia, e lawelawe ma ke ʻano ʻkū i nā hana kuʻuna’” wahi a ka hihia, “e helu ‘ole ana i kahi mea Hawaiʻi ‘ole i noho naʻe ma Hawaiʻi no kona ola holoʻokoʻa, a ʻo ia pū hoʻi kahi kanaka he 1/200 ka nui koko Hawaiʻi i kipa mua ʻole naʻe i ka pae ʻāina.”
Hāpai pū ka hihia no ke kahua o ka manaʻo ʻo ka pōmaikaʻi o nā kānaka e lawelawe ʻia ana e ke kauka o kona lāhui like ma luna o kahi manaʻo lapaʻau i “noiʻi a hōʻole ʻia.”
Hōʻike ʻo Do No Harm no kona kū ʻelele ʻana no ʻekolu kānaka — i ʻike wale ʻia nō ma ka hihia ma nā inoa ʻo Lālā A, B, a me C — i noi i ka papahana haʻawina kālā, a i hōʻole ʻia naʻe ʻoiai ʻaʻole he Hawaiʻi.
ʻIke ʻia ʻo Lālā A he haumāna kahu maʻi ʻilikea nona nā kīnānā e noi ana i nā papahana aupuni no ka “lawelawe i ka poʻe e pono ai ke kōkua iā ia i kahi ʻē” a e manaʻo ana hoʻi, he “mea nui a hohonu” ka hana ʻana ma Hawaiʻi. No ka Hawai ʻole naʻe o kona mau kūpuna, ʻaʻole i hiki iā ia ke noi i ka haʻawina kālā a pōmaikaʻi ʻole ai ʻo ia i nā pono “lehulehu,” ʻo ia hoʻi ke kākoʻo hele kula, ke kākoʻo kālā kū mahina, a me nā ʻano lilo ʻē aʻe.
“Inā he hoʻokahi wale nō lālā ʻohana Hawaiʻi o Lālā A he mau haneli makahiki aku nei,” wahi a ka hihia, “e loaʻa nō iā ia ka nui koko e pono ai e ʻkūpono’ ai kona lāhui a e kūpono ai kona noi ʻana.”
Ua pāpā ʻia ʻo Lālā B a me C, i ʻike ʻia he mau haumāna kula kauka manawa piha, ma ke noi ʻana ʻoiai ʻaʻole he Hawaiʻi. ʻIke ʻia ʻo Lālā C he mea e “hōʻihi nui ana i nā hana kuʻuna Hawaiʻi” a e “mahalo nui ana i ka hiki ke lawelawe i ko Hawaiʻi.”
Hōʻike ka hihia inā e hoʻoholo ka ʻaha hoʻokolokolo e pono ka papahana e noa i nā mea a pau me ka hoʻomakakoho ʻole ʻia o ka lāhui, e noi nō ia mau lālā ʻekolu.
Ua ʻōlelo ʻo Daniels, aia ke kālailai nei ʻo Papa Ola Lōkahi i nā ala e holomua ai, ʻo ia hoʻi ke komo kūhelu ʻana i ka hihia. Ua ʻōlelo ʻo ia no kona hoʻomākaukau ʻana no ka lilo ʻana o kēia hihia ʻo ia ka mua o nā hoʻāʻo ma ka wāwahi i nā papahana Hawaiʻi ʻē aʻe.
“ʻAʻole kēia ʻo ka mua a ʻaʻole nō hoʻi ia ʻo ka mua,” wahi āna i ʻōlelo ai. “He hūpō kākou ke noʻonoʻo ʻokoʻa.”
Sign up for our FREE morning newsletter and face each day more informed.
What it means to support Civil Beat.
Supporting Civil Beat means you’re investing in a newsroom that can devote months to investigate corruption. It means we can cover vulnerable, overlooked communities because those stories matter. And, it means we serve you. And only you.
Donate today and help sustain the kind of journalism Hawaiʻi cannot afford to lose.
About the Author
-
Nick Grube is a reporter for Civil Beat. You can reach him by email at nick@civilbeat.org or follow him on Twitter at @nickgrube. You can also reach him by phone at 808-377-0246.
