Ka nota a ka luna hoʻoponopono: Unuhi ʻia na Kamalani Johnson. Click here to read this article in English.

ʻAʻole he kū kaʻawale ka hihia kānāwai a ka Pacific Legal Foundation ma ka ʻaoʻao o David Kalahiki a me Linda Twitchell no nā koina nui koko o ke Keʻena ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi. Aia ke lele pualu nei nā hui kānāwai makeʻe kūlana, nā hui kahukahu noʻonoʻo a kaʻakālai, a me nā loio aupuni ma luna o nā papahana Hawaiʻi ma nā ʻaha hoʻokolokolo a ma loko o ke aupuni pekelala.

He mau makahiki pā anahulu ka lōʻihi o kēia mau lele ʻana, ʻo ia hoʻi ka lele ʻia o ke Kānāwai Akaka, nāna i ʻimi i ka hōʻoia pekelala kūhelu ʻia o ka Hawaiʻi me ka hoʻokumu pū ʻia o kahi pilina aupuni a aupuni me ʻAmelika Hui Pū ʻIa e like me nā lāhui ʻŌiwi ʻAmelika. ʻAʻole nō naʻe i hua mai nā pāloka e pono ai ka holo kūhelu ma ka ʻAhaʻōlelo Lāhui o ʻAmelika Hui Pū ʻIa.

ʻO ke kahua o nā lele ʻana iho nei nā manaʻo i hoʻoulu ʻia e nā hui makeʻe kūlana e like me The Heritage Foundation, i lilo he mea nui ma ka hoʻokahua ʻana i ko ke aupuni hoʻokele Trump mau kulekele ma ka wāwahi ʻana i nā papahana e hāpai ana i ka ʻokoʻa, kaulike, a noʻonoʻo kāʻokoʻa ʻia o ka poʻe.

Ma ka hāiki, he lōʻihi loa ko The Heritage Foundation hāpai ʻana no ka noʻonoʻo ʻia o ka Hawaiʻi ma ke ʻano he lāhui ma kahi o kahi kūlana politika, a ma ka makahiki 2007, ua paʻi ʻia he manaʻo e wehewehe ana i ka Pila Akaka he “manaʻo maikaʻi ʻole” a inā e ʻāpono ʻia, e ʻae ʻia ka “hoʻokae ʻili ma ka hāpai i kahi hui ponoʻī i makemake ʻia.” Hulikua ka hui i ka hoʻokumu ʻia o nā pono Hawaiʻi he ala e lapaʻau ʻia ai ka hoʻokahuli hewa ʻia o ke Aupuni Hawaiʻi a me ke kāʻili hewa ʻia o nā ʻāina ʻōiwi.

“He kū i ka hoʻonāuki a hūpō kahi ‘Aupuni Hawaiʻi’ kūʻokoʻa, koe i ka poʻe makeʻe lāhui kaʻawale a ʻuhaʻuha kālā,” wahi a nā loio o ka Heritage Foundation i kākau ai i ia wā. “E aho nā kānaka e kaumaha nei i nā hewa o ka wā i hala loa akula e noʻonoʻo pono no ka ʻeha e ili ana ma luna o nā manaʻo a lākou e ʻōlelo nei, ʻo ia nā manaʻo a lākou e kākoʻo nei.”

Hoʻopiʻi Kahi Hui Kū I Ka ʻAuhau ʻOle Makeʻe Kūlana iā Nā Kula ʻO Kamehameha

Ma ʻOkakopa 2025, ua hoʻokomo ʻo Students for Fair Admissions, ka hui kū i ka ʻauhau ʻole makeʻe kūlana i ʻaʻa i ka affirmative action ma ka pae kulanui ma ka ʻAha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe o ʻAmelika Hui Pū ʻIa a puka lanakila, he hihia pekelala e kūʻē ana iā Nā Kula ʻo Kamehameha no kona kulekele ʻae haumāna e hoʻomakakoho ana i ka Hawaiʻi. ʻO nā mea hoʻopiʻi ʻelua o ka hihia ka ʻelua ʻohana,  i ʻike ʻia ʻo “ʻOhana A” a me “ʻOhana B” e makemake ana i kā lākou mau keiki Hawaiʻi ʻole e hele i ke kula.

Ua hālāwai ʻo Nā Kula ʻo Kamehameha i kahi hihia o ia ʻano like i ka makahiki 2003 i ka wā i ʻaʻa ai kahi haumāna i waiho ʻia kona inoa ma ka huna i kona kulekele ʻae haumāna. Ma ka ʻāpua ke eo ʻana o ka lanakila i ke kula ma ka ʻAha Kaʻapuni ʻEiwa o ʻAmelika Hui Pū ʻIa a he manaʻo 8-7, ua ʻae nō naʻe e pau ka hihia no ka $7 miliona kālā ma mua o ka hiki ke hoʻolohe ʻia ma ka ʻAha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe. Ua kuhikuhi nā loio no Students for Fair Admissions i ia uku ʻana ma kā lākou hihia o ka makahiki 2025 e ʻōlelo ana, “ʻAʻohe huinanui kālā e ʻike ʻia ai ke kulekele ʻae haumāna o Kamehameha he kū i ke kānāwai. Ua hōʻea mai ka manawa e pau ai kona hoʻokae ʻana ma ke koko.”

Ma hope o ka hoʻokomo ʻia o ka hihia, ua kūkala ʻo Edward Blum, ka luna o Students for Fair Admissions, ma kahi hoʻolaha ākea no ka hiki ke “hoʻolauleʻa ʻia” nā hana kuʻuna Hawaiʻi “me ka hoʻokau ʻole ʻana i nā ālaina pili lāhui e hoʻokaʻawale ana i nā keiki haole ʻilikea, pāʻele, nā lāhui ʻōlelo Paniolo, a ʻĀsia.”

He ʻelua mahina ma hope o ka hihia Students for Fair Admissions, ua hoʻolaha ko ke Keʻena ʻImi Pono Kaulike Keʻena Loio he leka e kūkala ana i ke kū ʻole o kekahi mau papahana hāʻawi kālā i lawelawe ʻia ma lalo o ke keʻena hoʻonaʻauao i ke kānāwai no ke kiʻi ʻia o nā koina e nānā ana i ka lāhui. Hāpai ka leka, he waeʻanona lāhui ka “Hawaiʻi” ma kahi o kahi waeʻanona politika no ka nele o ka hōʻoia kūhelu ʻia ma ke kānāwai.

“ʻAʻohe…hui politika Hawaiʻi a Hawaiʻi Pākīpika i hōʻoia kūhelu ʻia e ke aupuni pekelala a ko ʻAmelika Hui Pū ʻIa i mālama ai he pilina aupuni a aupuni,” wahi a ka leka. “No laila, ʻaʻohe kūlana politika e holo ai nā pono no ia poʻe mai i kū i ke kumukānāwai.”

Alakaʻi ʻia ke Keʻena Loio e T. Elliot Gaiser, he loio makeʻe kūlana a ʻelele aupuni hoʻokō no Ohio i hoʻokohu ʻia e ka Pelekikena Donald Trump. Ua hoʻohanohano ʻia ʻo Gaiser i ka makahiki 2024 he mea puka hanohano ma hope o kona noho ʻana he huʻeaʻo ma laila he anahulu pā makahiki ma hope mai.

Aia Ke Lele Nei Kahi Hihia Kānāwai Ma Luna O Nā Haʻawina Kālā Olakino Hawaiʻi

Ma Malaki o kēia makahiki, ua hoʻokomo ʻo Do No Harm, he hui makeʻe kūlana “e ʻimi ana i ka “hōʻike ākea i ka manaʻo hoʻokae ma ka ʻoihana lapaʻau a hoʻonaʻauao lapaʻau,” he hihia pekelala ma Wakinekona D.C., e kūʻē ana i ke Keʻena Olakino a Lawelawe Kanaka, e ʻaʻa ana i ke kū ʻana o kona Papahana Haʻawina Kālā Olakino Hawaiʻi i ke kumukānāwai, i hoʻokumu ʻia no ka hoʻoulu ʻana i ka nui o nā kauka a kahu maʻi Hawaiʻi ma ko ka pae ʻāina mau kaiaulu i lawa ʻole kona lawelawe kūpono ʻia.

Hāpai ka hihia he hoʻokae ke koina pekelala e koi ana i ka Hawaiʻi ʻana o nā mea noi, a e ʻimi ana nō hoʻi e hāmama ka papahana i nā kānaka a pau me ka nānā ʻole i ka lāhui. I ka wā e hoʻolaha ana i ka hihia, ua ʻōlelo ʻo Dr. Stanley Goldfarb, ka mea hoʻokumu o Do No Harm, i loko nō o ka holomua nui o ke aupuni hoʻokele Trump “ma ka loaʻa o nā holomua nui ma ka ʻimi i ka pau o ka hoʻokae lāhui ma ka lapaʻau a me ka hoʻihoʻi hou ʻia mai o ka holomua ma luna o ke akamai o ke kanaka,” he laʻana ka mau o ka papahana haʻawina kālā Hawaiʻi “o ka laha loa o ka hoʻokae lāhui ma ke aupuni.”

Ua helu ʻia ʻo Blum, o Students for Fair Admissions, he lālā papa alakaʻi ma nā palapala ʻauhau hope iho nei a Do No Harm.

Ua hāpai ʻo Trump e hoʻōki nui loa ʻia ke kālā i nā papahana Hawaiʻi ma kāna noi makahiki kālā 2027 i hoʻolaha ʻia ma ʻApelila. I loko nō o ka noʻonoʻo ʻia o ka nui o nā moʻohelu pelekikena he holomua pahuʻa ma ka ʻAhaʻōlelo Lāhui, he mea kēia i piʻoloke ai ko ka pae ʻāina.

Ua hoʻāʻo ʻo Trump e hoʻōki i ke kālā i nā papahana hoʻolako hale a hoʻonaʻauao Hawaiʻi i ka wā i hala. Ua hoʻolawehala loa nō naʻe ka pilikia i kona ʻimi ʻana e kāpae kāʻokoʻa ʻia kahi papahana haʻawi kālā e hāʻawi ana i ke kālā ma nā 10 miliona i ke Keʻena ʻĀina Hoʻopulapula Hawaiʻi no ke kākoʻo i ke kūkulu hale a no ka hōʻaelike i ka ʻāina hoʻopulapula no kona mau ʻōhua.

ʻO kā Trump kumu o ka hoʻōki ʻana i ke kālā, “ʻAʻole ka Hawaiʻi he lāhui nāki, akā, he hui lāhui.”

Ua hoʻokomo ka Pacific Legal Foundation he hihia pekelala ma Iune ma ka ʻaoʻao o Eric Ryan, he haole ʻilikea makeʻe kūlana hāpai manaʻo ma ka pūnaewele i hōʻole ʻia kona noi ʻana he ʻaelike ʻāina hoʻopulapula Hawaiʻi no kona hoʻolawa ʻole ʻana i ko ka papahana koina nui koko he 50%.

Hāpai ka hihia no ke kū ʻole o ke koina i ke kumukānāwai no kona kahua ʻana i ka lāhui o ke kanaka, a e pono e hiki ke loaʻa ka ʻāina i hoʻokaʻawale ʻia no nā Hawaiʻi ma hope o ka hoʻokahuli hewa ʻia o ko lākou aupuni i ka poʻe a pau, ʻo ia hoʻi ka poʻe haole ʻilikea e like me Ryan.

“He pono ākea waiwai nā ʻaelike ʻāina hoʻopulapula,” i ʻōlelo ai ʻo Caleb Trotter, he loio no ka Pacific Legal Foundation, “a ʻaʻole ʻae ke kumukānāwai i ko lākou hoʻoili ʻia ma luna o ka nui koko.”