Ke Hōʻeuʻeu Nei Ke Kaiāulu No Ke Kūʻai ʻAna Mai iā Molokai Ranch. E Hoʻokō ʻIa Anei Ia Hana?

Kā ka luna hoʻoponopono nota: Unuhi ʻia na Ākea Kahikina. Click here to read this article in English.

Ma Molokaʻi e nui ʻole ai ke kūkulu hale ʻana, a ʻo ia kahi e noho ana nā hōkele, nā hale ʻaina, a me nā hale kiʻiʻoniʻoni e pani ʻia, a ʻo kēia hoʻi ka hōʻailona o kahi kanaka hoʻopukapuka a me kāna hoʻāʻo i hulikua ʻia e hoʻolilo i kahi kaona mahi hala kahiki i wahi makepono no ka hoʻokipa malihini. Eia naʻe, ke holomua aʻe nei kahi hana no nā kekeke he nui e hoʻokahuli i ka hoihoi pikineki e holopapa ana i hoʻokahi hapakolu o ka mokuʻāina. 

Ka Ulana Pilina Badge Olelo Hawaii

ʻO ka wā paʻi wale i hahai akula ma hope o ka hukihuki ma waena o Molokai Ranch a me ke kaiāulu kamaʻāina, ʻo ia ke hōʻeuʻeu i nā kamaʻāina i kahi manaʻo kahiko: E aho lākou iho e kūʻai mai i ka wahi hānai holoholona. 

Ua hoʻolaha ʻia ia wahi no ke kūʻai ʻia ʻana mai e kahi keʻena hoʻopuka no Singapore, a ʻo ka ʻāina he 55,575 ʻeka i waiho wale ʻia, ua hōʻumeʻume ua wahi nei ma nā makahiki i hala aku nei i nā mea kūkulu hale me nā hoʻolālā e mahi i ka biofuel ʻokanika no ka halihali ʻana iā Kōlea Hema a i ʻole ka hana ʻana i ikehu makani no Oʻahu. ʻO ka mea hoʻokumu o Facebook, ʻo ia hoʻi ʻo Mark Zuckerberg, ua noʻonoʻo iki ʻo ia nei i ke kūʻai ʻana mai i ua wahi nei ma kona wā e hahai holoholona ana ma Molokaʻi. 

ʻAʻohe hua ma o kēia kūkākūkā ʻana. Ma ka manawa like, mau nō ka hāpaʻupaʻu o kahi hale kakalina, nā alahele, nā hōkele, a me kahi kahua pāʻani i kokoke i kai. 

ʻO nā mea hoʻonohonoho kaiāulu e makemake ana i ke kūʻai ʻana mai i ka wahi hānai holoholona, he mau nīnau paʻakikī ko lākou i pili i ka hiki ʻana o nā kānaka he 7,400 ke hoʻokō i ka uku ʻana he $260 miliona, i loko nō o ka haʻahaʻa loa o ko ka mokuʻāina loaʻa kālā ma o nā hale a me ka nui loa o nā kānaka me nā ʻoihana ʻole ma laila. Akā, inā lanakila ke kaiāulu, e aha ʻia ana ka ʻāina nui, e laʻa ke kapakai he 20 mile, nā kula maloʻo, nā alahele i waiho wale ʻia, nā ʻōnaehana lawelawe a me kahi kumu wai liʻiliʻi?

ʻO kēia ka lumi ʻaina o ka hōkele ʻo Sheraton e hāpaʻupaʻu ana ma ka ʻaoʻao komohana o Molokaʻi.  PF Bentley/Civil Beat/2014

ʻO Momi Afelin ke alo o ka paipai kālaiʻāina, he kupa ʻo ia no Molokaʻi, a 24 ona makahiki, a hana ʻo ia ma nā loko iʻa kahiko me ke hoʻonaʻauao pū ʻia ʻana mai kahi kula Ivy League i ke kālaiaʻalolo, a kū ʻo ia ma waena o ka wao ʻike kupuna a me ka wao ʻepekema kūikawā. 

ʻO Afelin kahi aka no ka hoʻololi ʻia ʻana o nā kiaʻi ma ko Molokaʻi laina mua o nā alakaʻi kaiāulu. ʻO kona kūlana he luna hoʻomalu no nā hālāwai hoʻokuʻikahi e mālama pinepine ʻia, ʻo ia kahi e komo ai nā kānaka kānalua, nā kānaka nīele, a me nā kānaka pīhoihoi, he hōʻailona nō paha ua kūlana nei i kahi hana hoʻouluulu hou e neʻe i waho o ka manaʻo penei, mau nō ka hōʻoiʻoi o ke kūʻē ʻana a me ka hoʻonoho ʻana ma Molokaʻi. 

Ma o ka paipai ʻana i ka nuʻukia o nā mea hoʻouluulu no Molokaʻi ma ka makahiki 1998 e hoʻihoʻi hou ʻia ai ka ʻaoʻao komohana o ka mokupuni i nā kamaʻāina, he hanauna alakaʻi ko Molokaʻi e ulu ana me ka paipai ʻana i ke kākoʻo ʻia ʻana e nā hōʻaiʻē pekelala a me nā kānaka hoʻopuka no waho mai inā hoʻokō kēlā hana i ka pahuhopu o ke kaiāulu e like me kona makemake. 

“Manaʻo wau, ke loaʻa kēlā ʻano nui o ka ʻāina i hele ʻole ʻia e nā kānaka, ua nui ʻino ka moku ʻana o ka piko e hoʻopilikia aku iā ʻoe i nā wahi a pau — ma kou olakino, ka maikaʻi o ke kino, ka maikaʻi o ka ʻuhane, a me ka maikaʻi o ka lako kālā kekahi,” wahi a Afelin, ʻo ia ke hana he piha manawa ma ka papahana hoʻolilo ʻāina a ke kaiāulu ma ke ʻano he alakaʻi polokalamu no ka hui hoʻopuka waiwai ʻole ʻo Sustainable Molokai

Click for Sound Click to Mute
Kawana‘ao DeKneef Student
Click for Sound Click to Mute
Momi Afelin Program manager at Sustainable Molokai
Click for Sound Click to Mute
Gabriel Kaahookano Security guard at Kepuhi Beach Resort

ʻAʻole nui nā mea i koho ʻia. Ma o nā hālāwai e hoʻolaha ʻia ma Instagram a me nā pepelu e hāʻawi ʻia ma kēlā me kēia ʻīpuka, ua like ʻole ka manaʻo, e laʻa ka hoʻonahelehele hou ʻana i nā ihona mānienie o Maunaloa a me ka wehe hou ʻana i ka hōkele ʻo Kaluakoʻi i hiki ke hoʻopaʻa ʻia ka hoʻokele waiwai ma o ka hoʻopuka ʻana i ka ikehu e hoʻomau hou ʻia. 

Ma o ka hōʻoi ʻana i ke kumukūʻai a me ke kūlana o ka noho hale ʻana, ʻo nā ʻohana no Maunaloa i kīpaku ʻia, hiki iā lākou ke hoʻi home no ka hana pū ʻana i kēia mau pahuhopu a me ka hoʻomaka ʻana i kā lākou mau pikineki ponoʻī. A, ʻo ke kiʻekiʻena o kēlā ʻāina, he wahi makepono nō paha i nā kamaʻāina noho kapakai ma ka neʻe ʻana, ʻoiai, ke nui aʻe nei nā pilikia o ka hoʻohuli aniau, a e hoʻoluʻu ʻia ana nō paha ka nui o ko lākou mau home i kēia kenekulia. 

ʻO ka hoʻohui ʻāina e hoʻolālā ʻia, he mea i hoʻouluulu ʻia e nā lanakila ma o ka honua ma ka hoʻihoʻi hou ʻia ʻana o ka ʻāina i ka poʻe ʻōiwi a me nā ʻona kahiko. ʻO kekahi laʻana, ʻo ia nō ʻo ko Sekotia mokupuni ʻo Eigg, ʻo ia kahi a nā kamaʻāina i hoʻohuli i ke olakino hoʻokele waiwai a me ke olakino ʻāina o ka mokupuni ma o kahi kūʻai ʻana mai a ke kaiāulu ma ka makahiki 1997. 

“Lana nō kuʻu manaʻo,” wahi a kahi lawaiʻa no Molokaʻi ʻo Kelson “Mac” Poepoe. “ʻAʻole hiki iā mākou ke kaukaʻi i ka poʻe no waho mai i ke kākoʻo ʻana mai a me ka mālama ʻana mai i ko mākou mau pono ponoʻī. Hiki nō iā mākou iho ke hana aku pēlā.”

ʻŌlelo akula ka meia o Maui ʻo Michael Victorino, paipai ʻo ia i ka hana a ke kaiāulu e kūʻai mai i ka wahi hānai holoholona, a e nānā pono ana ʻo ia i ke kaʻina hana. Akā, kuhi ʻo ia, ʻo ka mālama ʻana i kēlā nui o ka ʻāina, e hele nō a paʻakikī ka hana no ko Molokaʻi. 

“He hopena mamao loa kēia, akā, hiki paha ke pae,” wahi a ka meia. “Ke kū mākaukau nei wau no ke kākoʻo ʻana aku.”

Red dirt runoff blankets the south west waters of Molokai.
Eia ka holo kele wai me ka lepo ʻula ma ka ʻaoʻao komohana o Molokaʻi.  Cory Lum/Civil Beat/2021

Ma ka wā ma mua, ua hoʻāʻo ke kaiāulu e hoʻokina i ka mokuʻāina e hoʻāhewa i ka wahi hānai holoholona. Ma ka ʻAhaʻōlelo ma ka makahiki 2019, ua make ka lua o ka hoʻāʻo e hoʻokina i ka ʻahaʻōlelo e hoʻohana i ka mana kāʻili o ke aupuni.  I ʻumikūmālima mau makahiki aku nei, ua holomua ʻole hoʻi kahi hanana hoʻonui kālā e loaʻa ai $200 miliona no ke kūʻai ʻana mai i ka wahi hānai holoholona.

“ʻO ka mea e ʻokoʻa ai kēia wā, ʻo mākou nō ia, ʻo ia ka hanauna i haʻalele a hoʻi maila me nā kēkelē, ka ʻike, a me ka ʻiʻini e hoʻoholo i nā mea a ko mākou mau kūpuna i hana aku ai, a e hoʻokō ʻia nō ua hana nei,” wahi a Keani Rawlins-Fernandez, ʻo ia ka hope Luna ma Maui City Council, a he kupa ʻo ia no Molokaʻi, a he paniolo kona kupunakāne kuakahi ma kēlā wahi hānai holoholona. 

ʻO ka ʻiʻini e hoʻolālā me ka maiau, ka laulima, a me ka mōakāka, ke hoʻohihia ʻia ua ʻiʻini nei e kahi mea e pā ai ka naʻau me ka hopohopo. 

ʻŌlelo akula ʻo Walter Ritte, ʻo ia kahi mea hoʻouluulu e kūʻē aku ana i ke kūkulu hale ʻana, lana nō kona manaʻo, ʻaʻole e kūʻai ʻia mai ana ka wahi hānai holoholona e kahi ʻona biliona a i ʻole kahi mea hoʻopuka no waho mai ma mua o ka hōʻākoakoa ʻana mai o ke kaiāulu i nā mea hoʻopuka a me ka nuʻukia i koi ʻia ma ka haku hoʻolālā kūʻai ʻāina, a hiki i ua hoʻolālā nei ke hoʻokō ʻia a hoʻoholomua ʻia ke olakino o ka hoʻokele waiwai a me ka moʻomeheu o ko Molokaʻi mau hanauna e hiki mai ana. 

“Ua kūʻai maila kekahi kanaka i ka hapanui o Lānaʻi,” wahi a Ritte. “Ke kūʻai mai nei lākou i nā māhele nui o Maui, a me nā māhele nui o Kauaʻi. No laila, nui ko mākou hopohopo i ke kanaka nāna e kūʻai mai i kēia mau ʻāina inā ʻaʻole kākou ke hana pēlā.” 

Map showing the areas owned by Molokai Ranch

Hāpai ʻia ka leo kānalua e nā mea loiloi a me nā mea hoʻohalahala i ka hiki ʻana o ke kaiāulu ke hoʻokō i kekahi o nā kūʻai ʻāina nui loa ma o ka honua. Ma o nā kānaka i kānalua, aia nō nā limahana ma ka wahi hānai holohona e hopohopo ana i ka hoʻololi ʻino ʻia ʻana o ko lākou mau nohona ponoʻī. 

ʻŌlelo akula ʻo Rob Stephenson, ʻo ia kahi noho papa ma ka ʻaoʻao komohana e mahalo aku ana i ka wahi hānai holoholona i ka mālama ʻana i nā alahele a me nā ʻōnaehana wai hoʻoilina, ʻaʻohe ona manaʻo ʻino i pili i ka wahi hānai holoholona. Kuhi ʻo Nelson Rapanot, ʻo ia kahi kālepa hahai holohola i hānau ʻia ma Molokaʻi, ʻo ke kanaka e kūʻai mai i ka wahi hānai holoholona, nāna nō e ili i ka pilikia o ka nele ʻana i ka wai ʻole e hihia loa ai ka hōʻoi ʻana i ka hoʻokele waiwai a me ke olakino ʻāina. 

“Loaʻa nō nā kānaka hoʻopuka me nā pākeke hohonu loa, akā, ʻaʻole nō i hiki ke hoʻomohala i kēlā wahi ma muli o ka nele ʻana i ka wai ʻole, no laila, pehea lā kēia wahi manaʻo penei, hiki i ke kaiāulu ke ʻākoakoa mai no ka hōʻoi ʻana i ua wahi ʻāina nei?” wahi a Rapanot. “He maikaʻi ka moemoeā ʻana, akā, e aho e nānā pono i ka ʻoiaʻiʻo.”

He Moʻolelo Kūʻēʻē

Ma mua, ʻo Molokai Ranch ko ka mokupuni hui ʻoihana hai nui. Akā, ma hope o ka hōʻole ʻana o nā kamaʻāina i kā ka hui hoʻolālā e kūkulu i 200 home waiwai ma ka lae ʻo Lāʻau, ua pani ka wahi hānai holoholona i kona hale pipiʻi, ka hōkele hoʻomoana waiwai, ko ka mokupuni hale kiʻiʻoniʻoni hoʻokahi, kekahi hale ʻaina, kekahi hale kūʻai, a me ka hale kakalina hoʻokahi ma ka ʻaoʻao komohana. 

ʻO ka pani ʻokoʻa ʻia ʻana o ka wahi hānai holoholona ma ka makahiki 2008, ʻo ia kai kāpae akula i ka ʻoihana o nā kānaka he 120. Ua hoʻonui ʻia ko ka mokupuni nui kanaka me ka ʻoihana ʻole, mai 6.2% ma ka makahiki 2007 a hiki i 13.7% ma ka makahiki 2009. 

Eia kekahi koena hāpaʻupaʻu o ko Molokai Ranch hōkele ʻo Kaluakoʻi i pani ʻia mai ka makahiki 2001 aku.  Brittany Lyte/Civil Beat/2022

Me ke kuhi ʻana i nā kālā he mau miliona i hoʻolilo ʻia, ua ʻōlelo hoʻoweliweli ka wahi hānai holoholona i ka hoʻopau ʻana i ke kahe wai a me ka hana lua wai pelapela e lawelawe ana i nā kamaʻāina a me nā pikineki he 1,200 ma komohana. Aka, ua kauoha kahi luna kānāwai, he kuleana kānāwai ko ka wahi hānai holoholona e hoʻomau i ka lawelawe ʻana e hōʻalo ai i kahi pōpilikia olakino lehulehu. 

“Hiki ke nīnau ʻia, “No ke aha lā ʻoe e kūʻēʻē aku ai i ka wahi hānai holoholona?’ a pane akula nā kānaka i nā pane like ʻole, akā, noʻu iho naʻe, penei nō kā ka nīnau koʻikoʻi, “No ke aha lā ʻoe e aloha aku ai i kēia ʻāina?” wahi a Karen Holt, ʻo ia ka luna hoʻokō o Molokai Community Service Council. “ʻAʻole kēia he mokupuni e nui ai ka makaʻu, akā, e kālele nō au i kuʻu manaʻo, pēlā nō hoʻi ke ʻano ma muli o ke aloha.”

ʻO kekahi kenekulia me ka ʻai ʻino ʻana i ka mauʻu, ka hoʻoneo ʻāina ululāʻau, a me ka hoʻopau ʻana i nā lāʻau ʻōiwi, ʻo ia nā mea i pā wale ai ko Molokaʻi ʻaoʻao komohana i ka ʻaʻai nui loa, a ke nui ka ua, ʻo ia ke hōʻulaʻula i kapakai me he koko lā ma o ke kele wai e hoʻoholo ʻia mai ka lepo maloʻo mai. Hoʻopaʻa ka lepo ʻino i nā loko iʻa kahiko a hoʻomake i ka hāpapa i koʻikoʻi i ka hoʻomau ʻia ʻana o ko Molokoaʻi moʻomeheu haʻaheo o ke kūʻokoʻa ʻai. 

ʻO ka hoʻokahe ʻia ʻana o ka wai e hānai ʻia ai nā hana ma ka wahi hānai holoholona, ʻo ia ka mea i hoʻomaloʻo i nā wahi ʻē aʻe ma ka mokupuni, a ʻo ka hoʻopilikia akula nō ia i ka papa wai honua a me ka hana kuluma no ka lawaiʻa, ke kanu lāʻau, a me ka ʻohi limu. 

ʻO ka nui kia e māhuahua aʻe ana me nā wā maloʻo loa, ʻo ia nā mea e hoʻoneʻe ana i nā holoholona makeʻai i nā kūlanakauhale, a ma muli o ka makeʻai a me ka makewai, pākela ʻai lākou i nā kīhāpai home a me nā kahua mahiʻai — ʻo ia kekahi pilikia ʻē aʻe i ko ka mokupuni nohona kūʻokoʻa ʻai. ʻO ke olakino maikaʻi ʻole o ko ka mokupuni mau kia, ʻo ia kekahi pilikia ʻē aʻe e hoʻopilikia i kahi kumu koʻikoʻi o ke kumuʻiʻo no ko Molokaʻi. 

ʻO ke kūkulu pā a me nā hōʻailona e ʻōlelo ana “mai komo hewa” e pāpā aku i nā kamaʻāina, ʻaʻole e hele i nā kahakai a me nā nāhelehele kikoʻī, ʻo ia kai hoʻohihia i ka pono no ka hele kahakai ʻana a me ka mālama ʻāina maikaʻi. 

Click for Sound Click to Mute
Timmy Leong Retired contractor
Click for Sound Click to Mute
Malia Akutagawa Hawaiian studies professor
Click for Sound Click to Mute
Kelson 'Mac' Poepoe Fisherman

Ua holopapa ka mana kahiki i ko ka ʻaoʻao komohana hopena hoʻokele waiwai mai ka makahiki 1986 aku, ma ke kūʻai ʻana mai o kahi hui hoʻopuka malihini iā Molokai Ranch mai ka ʻohana ʻo Cooke, ʻo ia nā kānaka i noho ma ka mokupuni, a ua mālama ʻia ka wahi hānai pipi a hoʻolimalima ʻia nā ʻeka he nui no ka mahi hala kahiki. Ua kūʻai maila ka ʻohana Cooke i ka ʻāina, ʻo ia ke ahupuʻa holoʻokoʻa ʻo Kaluakoʻi, ʻo ia ka māhele ʻāina kuʻuna, maiā Charles Reed Bishop i ka makahiki 1908, ʻo ia ke kāne a ke aliʻiwahine ʻo Bernice Pauahi Bishop a me ka mea hoʻokumu o First Hawaiian Bank. 

ʻO ka hukihuki i pili i nā hoʻolālā hoʻohana ʻāina i hāpai ʻia e ka wahi hānai holoholona, ua hele a nui ua hukihuki nei ma lalo o ka ʻona pikineki ma ke kāpae ʻana i nā hana mahiʻai no ka mālama ʻana i ke kūkulu hale ʻana. 

Ua mahalo akula kekahi o nā kamaʻāina i ka hui ʻoihana no ka hoʻōla ʻana i ko lākou kaona home i pilikia. Akā, ua ʻike kekahi i ka hana a nā mea hoʻopuka malihini e hoʻololi iā Maunaloa me nā kūkulu hou ʻōlinolino, me hea mea lā, he hana hūnā kā lākou e hoʻolilo i kahi kaiāulu o nā ʻohana i pili loa i ka ʻāina i wahi hoʻokipa malihini. 

A dead Axis Deer rests in an open field along Maunaloa Highway after drought and famine is killing the animals on Molokai. January 15, 2021.
Eia kahi kia he axis i make loa ma kahi kula ākea i pili i ke alanui ʻo Maunaloa ma kahi wā maloʻo.  Cory Lum/Civil Beat/2021

Ua hoʻokū ke kūʻēʻē ʻana o ke kaiāulu i ke kūkulu ʻia ʻana o kahi kaiāulu lumi moe no nā kānaka waiwai no Honolulu, a hoʻolālā pū ʻia ke kūkulu i kahi kahua hoʻolulu mokulele. ʻAʻole naʻe lanakila nā kamaʻāina no Molokaʻi i ka hoʻokū ʻana i ka wahi hānai holoholona ma ka wāwahi ʻana i nā home mahikō he nui ma Maunaloa. 

Ma ko ka wahi hānai holoholona wāwahi ʻana i ko lākou mau home no ke kūkulu ʻana i nā home e hōʻoi ʻia, ua haʻalele nā ʻohana he nui no Maunaloa i ke kaona. 

“Ua hao wale lākou i ka mauli o ko mākou kaona,” wahi a Gabriel Kaahookano, he 40 ona makahiki, a he nohopapa kona ʻohana he ʻehā mau hanauna ma Maunaloa, a he limahana kahiko ʻo ia ma ka wahi hānai holoholona e ʻike maka ana i ka ʻaʻai ʻia ʻana o ka mauli kaiāulu o ke kaona no kona ola holoʻokoʻa. “Noʻu iho, ua hoʻāʻo lākou e luku iā mākou.”

He mau hōʻailona kēia e kū kokoke i ke kahawai o Kawela ma kapakai hema o Molokaʻi.  Nathan Eagle/Civil Beat/2022

I loko nō o ke kūʻēʻē nui ʻana kekahi i kekahi, ua ʻaelike pū ka wahi hānai holoholona a me nā kamaʻāina no Molokaʻi ma ka hopena o ke kekeke 1990 no ka haku ʻana i nuʻukia maiau no ka wā e hiki mai ana no ka ʻaoʻao komohana. Ua pili ia i ka hoʻomaka ʻana i kahi waiwai noho kahu kaiāulu no ka mālama ʻana i ka ʻāina he 26,000 ʻeka no ka maluō ʻana — ʻo ia kahi mea e kōkua aku i ka hoʻokō ʻana o nā kamaʻāina i ko lākou makemake e hoʻolilo iā Molokai Ranch ma lalo o ka mālama ʻana o ke kaiāulu no ka hoʻoponopono ʻana i nā pilikia ʻāina ma o ka mālama pono ʻole ʻana. 

No ke kūkaʻi ʻana i ka makana ʻāina, ua ʻae ʻia ʻo Molokai Ranch e kūkulu i nā home mākaʻikaʻi waiwai ma kahi kapakai i panoa. Ua ʻōlelo ka wahi hānai holoholona, he koʻikoʻi ka hoʻomohala kūkulu ʻana i ka lae ʻo Lāʻau ma ka wēlau komohana hema o ka mokupuni no ka uku pono ʻana i kahi māhele koʻikoʻi ʻē aʻe o ka hoʻolālā: ʻo ia ka wehe hou ʻana i ka hōkele ʻo Kaluakoʻi me nā lumi he 150 i waiho wale ʻia, a pau pū nā ʻoihana ma laila no kahi mokupuni e nele ai ka ʻoihana ʻole. 

Ua hoʻokaʻawale ka hoʻolālā i ke kaiāulu. 

Ma kahi mokupuni kaikua, ʻo nā ʻoihana he haneli e haku ʻia ma o ka wehe hou ʻana i ka hōkele, hiki i ua mau ʻoihana nei ke hoʻololi i ka hopena hoʻokele waiwai o nā ʻohana. 

A, hiki i kēlā haʻawina ʻāina ke hoʻonohonoho i nā kamaʻāina no Molokaʻi i kahi kūlana e hoʻoponopono ʻia ai nā pilikia ʻāina, ʻo ia nā mea a lākou e namunamu ai ma muli o ka hulikua ʻana o ka wahi hānai holoholona. 

Eia naʻe, ʻo ka papahana no ka lae ʻo Lāʻau, he mea nō ia i kāpae ʻia ai ka ʻaelike. 

Ma ka makahiki 2008, ua hoʻopau ʻokoʻa ʻo Molokai Ranch i kāna hana, a ua hoʻolaha lākou, ua lanakila kā nā mea hoʻouluulu i paio nui no nā makahiki he nui me ke kūʻēʻē ʻana i ka papahana kūkulu hale. 

Ua kaumaha loa ke kumukūʻai o ka lanakila. Ua hoʻokaʻawale ke kaua hoʻohana ʻāina i nā hoa noho a me nā ʻohana. Hoʻomau nā kamaʻāina komohana i ka hoʻoponopono hoʻokele waiwai a me ka nānā ʻole ʻana i nā kumu kūlohelohe o ka ʻāina, wahi a lākou. 

No ka hana e piʻi aʻe ana no ke kūʻai ʻana mai i ka wahi hānai holoholona, ke noʻonoʻo nui pū nei nā mea nānā a me nā mea paipai i ka hiki maoli ʻana ke kūʻai ʻokoʻa ʻia mai ua wahi nei, a i ʻole ia, e lilo wale ana nō kēia i wahi kūkākūkā nui.

Ua kākoʻo hapa ʻia kā Civil Beat kūkala nūhou ʻana i ke Kalana o Maui e nā haʻawina kālā na Nuestro Futuro Foundation a me Fred Baldwin Memorial Foundation. 

Ua kākoʻo ʻia kēia papahana e ka ʻOhana o Harry Nathaniel, Levani Lipton, ka ʻOhana Mar, a me Lisa Kleissner.

About the Author

Support nonprofit, independent journalism.

During this election season, we hope that our coverage provides you with the information to make informed decisions on issues that you care deeply about.

Whether it’s affordable housing, education or the environment, these issues depend on your vote, and our ability to report on them depends on your support.

Every contribution, however big or small, allows us to continue keeping readers informed through election day and beyond. So, if you found value in our coverage, please take the next step by making a contribution to Civil Beat today.